kometen

1.5 Kometen menu

Kometen vinden we In de buitenste delen van ons zonnestelsel, de meeste ver voorbij Pluto. Het zijn klompen van ijs en ingevroren gruis en stof en moleculen. Het ijs is voornamelijk waterijs, en een beetje CO2-ijs. Kometen kunnen een diameter hebben van kilometers. Maar zo ver weg zien we ze helemaal niet, zelfs niet met een grote telescoop.

De meeste kometen zitten in de Oort Wolk (genoemd naar de Nederlandse astronoom Jan Oort), die zich lichtjaren ver uitstrekt in de ruimte. Misschien zijn er meer dan 100 miljoen kometen.

Ook dichterbij, in de Kuipergordel, vinden we kometen.

Een enkele komeet heeft een baan die hem naar het binnengebied van het zonnestelsel voert.

Kun je op de foto (lusfilmpje) hiernaast, een komeet, die al wat dichterbij is, ontdekken? De beeldjes zijn met tussenpozen van 10 minuten gemaakt.

Vr. 1: Waarmee verraadt deze komeet zich?

ontdekkingsfoto's van komeet McNaught

http://msowww.anu.edu.au/~rmn/C2006P1.htm

Van sommige kometen voert zijn baan hem naar het centrum van het zonnestelsel. Daar overkomt een komeet van alles:

• Hij krijgt steeds meer snelheid.

• Dichter bij de zon wordt hij ook steeds warmer.

• Dichtbij genoeg begint het ijs in de komeet te verdampen.

• Gas, stof en gruis in het ijs komen vrij en spuiten de ruimte in.

De atmosfeer die zo ontstaat rond de kern heet de coma.

• De deeltjes uit de coma vormen een gasstaart en een stofstaart.

• De komeet scheert om de zon en keert weer terug naar de

buitengebieden van het zonnestelsel.

Soms komt een komeet te dicht in de buurt van een zware planeet.

Als een komeet eenmaal een coma heeft ontwikkeld kan hij ontdekt worden. Een komeetkern heeft een diameter van kilometers, maar een coma kan wel een diameter van 100 000 km hebben.

Hierboven komeet McNaught, gezien op 24 januari 2007 vanuit Australië. De zon is net onder de horizon, ongeveer midden onder in de foto. Zoals je ziet wijst de staart van de zon af. Dat is bij alle kometen zo.

Het zonlicht en de zonnewind blazen gas en stof van de zon weg de ruimte in.

Op de volgende foto zie je dezelfde komeet een dag later, weer net na zonsondergang. Beide foto's zijn van de ontdekker, McNaught.

De komeet is aan de hemel verplaatst!

Vr. 2: Het vrijkomen van gas en stof gebeurt niet altijd heel regelmatig.

Hoe zie je dat in de foto’s van komeet McNaught?

Vr. 3: Het gas in de staart is heel ijl. Waaraan zie je dat?

Vr. 4: Hoe zou het komen dat de staart niet recht is?

Voor de volgende vraag moet je een idee hebben van de temperaturen die de planeten hebben.

Vr. 5: Op welke afstand (ongeveer) van de zon zal een komeet

een staart beginnen te krijgen?

Het is duidelijk dat McNaught in januari 2007 al veel dichterbij de zon was. Maar dat kun je ook op een andere manier wel zien aan de foto's!

Vr. 6: Hoe weet je dat McNaught relatief dicht bij de zon is?

Als je de foto’s vergelijkt (hiernaast) zie je de komeet tussen de sterren door bewegen. Een komeet die richting zon “valt” zal om de zon scheren en weer terugkeren naar de buitengebieden van het zonnestelsel.

Sommige zien we na verloop van vele jaren weer terug. Die komen uit de Kuipergordel.

En er zijn kometen die we om de paar jaar zien. Die gaan niet verder van de zon dan de buitenste planeten.

Maar McNaught zien we nooit meer terug. Die is weer op de terugweg naar de Oort Wolk

Vr. 7: Bewoog hij in jan 2007 nog naar de zon toe of er al weer van af?

ga met de muis over de foto

Sommige kometen zien we maar een keer, ze razen om de zon, en dan verdwijnen ze weer. Sommige kometen beschrijven een langgerekte ellipsbaan om de zon. Ver weg van de zon bewegen ze daar langzaam doorheen. Hun staart en coma zijn ze dan weer kwijt en de kleine komeetkern zien wij niet meer. Na soms vele jaren zijn ze op het verste punt aangekomen, en bewegen daarna weer terug naar de zon, eerst langzaam, dan steeds sneller.

Dit zijn de periodieke kometen. Als een baan om de zon korter duurt dan 200 jaar heten ze kort-periodieke kometen.

De beroemdste daarvan is de komeet van Halley. Vanaf ruim 200 voor Chr is hij steeds om de 75 of 76 jaar gezien. In het jaar 837 passeerde hij de aarde op zo'n 5 miljoen km, dichterbij dan ooit. Edmund Halley, in 1682, ontdekte dat het steeds om dezelfde komeet ging. De laatste keer zagen we hem van dichtbij in 1986.

Vr. 8: Wanneer komt Halley weer in de buurt van de zon?

Vr. 9: Hoe zie je in de foto dat Halley beweegt?

Vr. 10: Is de heldere vlek op de foto nu de coma of de kern van de komeet?

Vr. 11: In welke richting moet je buiten de foto de zon zoeken?

Komeet van Halley, 20 maart 1986.

tijdopname van 19 minuten

http://www.w7ftt.net/halley1.html

Hiernaast een animatie van de baan van een kort-periodieke komeet.

Let op: 1 - de variabele snelheid van de komeet,

2 - de de ontwikkeling van de staart,

3 - de richting van de staart,

4 - het verdwijnen van de staart.

Vr. 12: Wat is de periode van deze komeet?

Baan van een kort-periodieke komeet

Hieronder de banen van Halley en nog twee periodieke kometen: Ikeya-Zhang en Borrelly.

(Kometen worden genoemd naar hun ontdekker(s).)

Vr. 13:

Halley gaat verder van de zon weg dan Neptunus. Toch doet Neptunus meer dan twee keer zo lang over een omloop om de zon. Geef twee oorzaken.

Van het drietal hiernaast brengt er maar één een deel van zijn tijd (maar wel verreweg het grootste deel!) door in de Kuiper Gordel.

De andere twee komen daar zo te zien nooit meer terecht. Hoe zit dat nu?

Als een komeet, door wat voor oorzaak dan ook, vanuit de Kuiper Gordel of de Oort Wolk in de richting van de zon gaat dan loopt zijn voortbestaan ernstig gevaar. In het beroerdste geval stort hij in de zon, of op een planeet - einde verhaal. Maar als hij te dicht langs een zware planeet gaat kan hij uit zijn langgerekte ellipsbaan raken. De baan kan veel minder elliptisch, en veel meer cirkelvormig worden. Dat is de kometen hierboven allevier overkomen. En zoiets kan ze weer overkomen! Bij een nieuwe ontmoeting met een planeet kan de baan weer veranderen, en zelfs weer (heel) langgerekt worden.

Maar zolang de komeet in het binnengebied van het zonnestelsel blijft, loopt hij verhoogd risico. In de nieuwe, kortere baan komt hij veel vaker, en misschien ook veel dichter bij de zon. En dus verdampt hij veel sneller. Na 5, of 20, of 100 keer langs de zon scheren raakt het ijs op, en tenslotte valt de komeetkern uit elkaar. Er is alleen nog gruis over in de baan. Dat gruis blijft niet bij elkaar, maar verspreidt zich, in de loop van jaren langs de hele baan. Als de aarde door zo'n baan gaat zien we een meteorietenregen.

Vr. 14: Wat veroorzaakt dat een komeet uit zijn oorspronkelijke baan kan raken als hij dicht bij een planeet komt?

Vr. 15: Welke planeet zal het gevaarlijkst zijn voor kometen?

Vr. 16: Als een planeet en een komeet bij elkaar in de buurt komen, dan blijft de planeet gewoon in zijn baan.

Hoe komt dat?

Ongelukkige komeet brengt een bezoek

Komeet Shoemaker-Levy kwam in 1993 te dicht bij Jupiter en brak eerst in zo'n 20 stukken, die zich langs de baan verspreidden (links).

Vervolgens sloegen de brokstukken in juli 1994 in op Jupiter (rechts, donkere vlekken).

http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1993/22/text/

Ongelukkige komeet krijgt bezoek

Komeet Tempel 1 is in 2005 bezocht door een ruimtesonde (Deep Impact) die er een 350 kg zwaar projectiel op heeft afgeschoten.

Van deze inslag heeft het moederschip foto's gemaakt (rechts).

De "Impactor" had een snelheid van ca 10 m/s.

Er ontstond een krater van meer dan 100 m doorsnee en meer dan 30 m diep.

http://deepimpact.umd.edu/index.html

ga met de muis over de foto

http://www.nasa.gov/mission_pages/deepimpact/multimedia/070405-HRI-impact.html